ĐỪNG BAO GIỜ TUYỆT VỌNG

ĐỪNG BAO GIỜ TUYỆT VỌNG
TRẦN ĐĂNG KHOA
Các con em chúng ta đã qua kỳ thi Phổ thông xét tuyển Đại học. Cũng đã có kết quả thi. Đó là một niềm vui nhưng cũng có khi lại là nỗi đau khổ tuyệt vọng của rất nhiều thí sinh không có được sự may mắn. Chưa bao giờ áp lực vào đại học lại căng thẳng như những năm gần đây. Năm nào cũng sẽ có hơn một triệu thí sinh tan vỡ giấc mộng vào đại học. Bao mơ ước ấp ủ, hy vọng suốt mười hai năm học, giờ bỗng thành mây khói, kéo theo nhiều hệ lụy bi thảm.
Năm nay có lẽ cũng vậy thôi. Chính vì thế, những ngày này là những ngày phấp phỏng nhất, căng thẳng nhất, không phải chỉ đối với các thí sinh mà cả với các bậc phụ huynh và những ai hằng quan tâm đến số phận của con em mình. Không phải vô cớ, nhiều người gọi mùa thi là mùa trầm cảm.
Các bác sỹ ở bệnh viện Tâm thần Trung ương cho biết, năm nào sau kỳ thi đại học, nhất là khi các trường báo điểm, bệnh viện cũng tiếp nhận nhiều trường hợp rối loạn tâm thần do thi trượt. Có em tự tử hụt. Nhiều em thì chán sống. Người ta lại giật mình trước những cái tin học sinh trường này tự tử, học sinh trường kia nhảy cầu tự vẫn vì trượt đại học. Vậy tại sao lại có những chuyện bi thảm như thế xảy ra? Lỗi do đâu? Có phải tất cả vì các em không?
Không! Lỗi tại chúng ta. Lỗi từ chính các bậc làm cha mẹ. Chúng ta chỉ quen dạy các con một chiều, và thường lại là chiều ngọt ngào, thuận lợi mà không giúp các con làm quen dần với những thất bại, cay đắng, giúp các con có thể đứng vững trước mọi biến cố, rủi ro. Nhiều người còn coi việc đỗ Đại học như một danh dự. Không những thế, còn là Danh dự gia đình. Danh dự của cả một dòng họ. Như vậy vô tình, chúng ta đã tạo ra những áp lực vô cùng nặng nề, bức bối đến mức, khi không đỗ Đại học, không còn “danh dự” nữa, các em chỉ biết mỗi cách, và chỉ có mỗi cách giải thoát, là tìm đến những cái chết thảm khốc. Nếu các bậc cha mẹ biết chuẩn bị kỹ cho con em mình, giải tỏa giúp các con thoát khỏi những áp lực nhuốm màu ảo tưởng, nhiều khi rất tầm phào, ba bị ấy, chỉ bằng một câu nói rất nhẹ nhàng và đơn giản thôi, thì tình thế cũng đã khác: “Bố mẹ sẽ rất mừng, nếu con thi đỗ Phổ thông và được vào Đại học. Nhưng nếu không đỗ Đại học và không đỗ cả Phổ thông nữa thì cũng không sao. Bố mẹ cũng sẽ rất mừng, nếu như con vui. Bởi vào Đại học không phải là con đường duy nhất!”.
Đúng vậy! Vào Đại học đâu phải là con đường duy nhất. Trong xã hội hiện đại, việc theo học tại các trường Cao đẳng, Đại học, nếu là những trường danh tiếng thì thật thuận lợi, vì cử nhân của những trường có uy tín sẽ có nhiều cơ hội hơn những người khác. Nhưng cũng có những người không học Đại học, Cao đẳng, hoặc đang học mà bỏ học, vẫn có những thành tựu lớn, vẫn trở thành những tên tuổi vĩ đại, vẫn nổi tiếng thế giới, mà nhiều học giả dù có bằng cấp và học vị cao nhất cũng không giám mơ ước tới. Tạp chí Time vừa đưa ra danh sách 10 người bỏ học, không có bằng Đại học mà vẫn thành công nhất ở Mỹ cũng như trên thế giới. Những bậc tài danh này đã không đi theo con đường truyền thống là trải qua quá trình học tập tại trường Đại học, Cao đẳng. Tuy vậy, với những nỗ lực phi thường, họ vẫn vươn tới những đỉnh cao ở rất nhiều lĩnh vực: Công nghệ, Khoa học, Kiến trúc, Điện ảnh, Âm nhạc, Toán học, Thể thao…Để tránh sự dông dài, tôi chỉ xin đơn cử hai trường hợp cụ thể.
Người thứ nhất là Bill Gates, nhà sáng lập tập đoàn Microsoft. Báo “Harvard Crimson” đã gọi Bill Gates là “Người bỏ học nổi tiếng nhất của Harvard”. Người ta còn tôn vinh ông là “Người giàu nhất thế giới” trong hơn một thập kỷ. Hiện nay, dù không ở vị trí đầu bảng, ông vẫn nằm trong danh sách những người giàu nhất thế giới.
Bill Gates vào Đại học Harvard từ mùa thu năm 1973. Hai năm sau, ông bỏ học để thành lập hãng Microsoft cùng với người bạn Paul Allen. Bây giờ, nhắc đến tên tuổi ông, có lẽ không có ai là không biết. Năm 2007, dù không có bằng tốt nghiệp Đại học, Bill Gates vẫn được Trường Harvard trao bằng Tiến sỹ danh dự. Tại buổi lễ phát bằng, Bill Gates phát biểu rất vui vẻ và hài hước: “Tôi là một người gây ảnh hưởng xấu. Đó là lý do tại sao tôi được mời đến dự lễ tốt nghiệp của các bạn. Nếu tôi đến dự và phát biểu tại lễ nhập học của các bạn, có lẽ số người dự buổi lễ tốt nghiệp hôm nay sẽ ít hơn”.
Người thứ hai tôi muốn nhắc đến là một chàng trai 8X, rất trẻ. Đó là Mark Zuckerberg – sinh năm 1984, Tổng Giám đốc điều hành của Facebook. Cũng như Bill Gates, Mark Zuckerberg từng là sinh viên trường Harvard. Hồi còn học trường Đại học danh tiếng này, Mark Zuckerberg đã phát triển Facebook trong phòng ký túc xá với ý định cho sinh viên trong trường Harvard sử dụng. Giờ đây Facebook đã trở thành một trong những mạng xã hội phổ biến nhất trên thế giới. Khi sự ưa chuộng dành cho Facebook bùng nổ, Zuckerberg bỏ học và chuyển công ty tới California. Theo tạp chí Forbes, Zuckerberg là tỷ phú trẻ tuổi nhất trên thế giới
Đọc đến đây, có thể các em sẽ cãi tôi: “Bác Khoa ơi! Mặt bác trông rất gian, nhưng có vẻ tốt bụng. Tuy thế, bác vẫn là ông thi sĩ ở trên…giời. Ở nước Mỹ, Bill Gates bỏ học vẫn thành được Bill Gates. Mark Zuckerberg đã thành Mark Zuckerberg rồi. Nhưng ở Việt Nam, nếu không theo học, chúng cháu chỉ có thể thành Lê Văn Luyện hay kẻ châm trích xì ke ma túy thôi!
Ồ không đâu! Hỡi các Thiên thần vô cùng yêu quý! Cái ác không trừ một ai, chứ đâu chỉ có chọn những người thất học. Nguyễn Đức Nghĩa là một trong những kẻ giết người tàn bạo vào bậc nhất, nhưng Nghĩa là sinh viên Đại học, lại ở trong một gia đình có truyền thống cách mạng đó thôi. Nhiều người Việt Nam rất nổi danh mà có tốt nghiệp Đại học đâu. Thậm chí nếu hỏi bằng tốt nghiệp phổ thông họ cũng không có. Rất nhiều những nông dân làm giàu, sáng chế ra nhiều cỗ máy sản xuất rất hiệu quả mà họ chỉ học lớp 5, lớp 6. Nghĩa là họ còn chưa tốt nghiệp Phổ thông. Trong văn chương cũng thế. Nhà thơ Xuân Quỳnh chỉ có bằng …lớp 6. Nhà văn Lê Lựu …lớp 9. Nhà văn Nguyễn Khải…lớp 7. Nhà văn Tô Hoài có lần bảo tôi: “Nếu xét về học vấn thì mình chỉ qua bậc tiểu học. Chừng lớp 3, lớp 4 gì đó. Nghĩa là mới học đến sách “Tuổi hồng” – một loại sách dành cho học sinh phổ thông thời ông. Nhưng Nguyễn Khải, Tô Hoài đều có sự hiểu hiểu biết và kiến thức rất đồ sộ. Tô Hoài còn có thể được xem như một nhà Hà Nội học. Nhiều Giáo sư, Tiến sĩ còn không xứng là học trò ông. Nhà văn Nguyễn Khải có lần kể rất vui rằng: “Có một cô nghiên cứu sinh hỏi tôi, anh học ở đâu ra vậy? Tôi bảo, tôi chỉ có “bằng” lớp 7, rồi đi bộ đội, làm y tá. Cô khuyên, thế thì anh phải tiếp tục học, nâng cao kiến thức. Anh mà tốt nghiệp được Đại học thì anh còn viết hay hơn nữa!”. Nói rồi Nguyễn Khải cười hô hố. Ở Hội Nhà văn, Nguyễn Khải và Chế Lan Viên là hai người uyên bác, thông minh vào bậc nhất. Ngôn ngữ sắc lẻm. Nhiều học giả có bằng cấp học vị rất cao còn phải nghiên cứu, khám phá ông. Trong đời sống, cũng có bao nhiêu người kiệt xuất, như Thần đèn Nguyễn Cẩm Lũy, người đã làm được bao việc phi thường…Rồi còn nhiều, rất nhiều người khác nữa.
Nhắc đến những người bỏ học nổi danh, không có nghĩa là tôi cổ súy cho việc bỏ học, hoặc “không thèm vào Đại học”. Sở dĩ Bill Gates, Mark Zuckerberg, hay nhiều bậc thiên tài khác vươn tới được những đỉnh cao của trí tuệ loài người, chính là nhờ tự học. Tự đào tạo. Các cụ ta cũng bảo: “Không thày đố mày làm nên”. Đúng vậy. Không học thì không thể thành người. Nhưng học ở đâu? Có nhất thiết cứ phải vào trường Đại học không? Qua kinh nghiệm của Bill Gates, Mark Zuckerberg và nhiều bậc tài danh kiệt xuất, chúng ta thấy không phải như vậy. Họ có được thành công lớn chính là nhờ tự học, tự đào tạo. Ngay cả những người có học vị thật, và học vị cao, như Giáo sư, Tiến sĩ, nếu không liên tục tự học, tự đào tạo thì cũng có thể sẽ bị tái mù. Đối với người hiếu học thì ở đâu cũng là trường học. Một hiền nhân xưa dạy: “Cứ trong ba người đi tới trước mặt ta kia, thế nào cũng có một người là thày ta”. Cụ Lê nin cũng bảo: “Học! Học nữa! Học mãi!” Đó là học ở trong đời sống. Học ở sách vở. Chả thế, Thiên tài Đỗ Phủ trao kinh nghiệm cho ta, mới hay “bí kíp” của cụ cũng là tự học và học ở sách vở: “Đọc sách vỡ muôn quyển – Hạ bút như có thần”. Để “hạ bút như có thần” thì phải thông tuệ hàng vạn cuốn sách. Sách là người thày thủy chung, là người dạy ta đến trọn đời. Bây giờ ở nước ta, có thể nói: Trên trời, dưới sách. Nhìn đâu cũng thấy sách. Sách in. Sách điện tử. Một biển kiến thức ở ngay trong xó nhà mình, muốn khám phá, chiếm lĩnh, chỉ cần một cú “nháy chuột” thôi.
Xin chúc mừng các em đã qua kỳ thi vất vả và đỗ vào các trường Đại học. Tất nhiên, đó chỉ là một bước chân trên con đường vạn dặm ngút ngát. Đặc biệt, tôi cũng xin chúc mừng cả những em không có tên trong danh sách trúng tuyển kỳ thi. Không có gì đáng phải buồn cả. Nếu cánh cổng Trường Đại học có khép lại trước mặt các em thì rồi sẽ lại có hàng ngàn cánh cửa khác, với những con đường khác, cũng rất tươi sáng, đang mở ra xung quanh các em. Chỉ có điều, các em có đủ sự bình tĩnh, đủ sự từng trải và thông minh để nhận ra những cánh cửa bí ẩn, cùng với những con đường tươi sáng ấy không? Thiên tài Lỗ Tấn bảo: “Trên mặt đất, làm gì có đường. Cứ đi mãi rồi sẽ thành đường”. Nhưng rồi người đời sau cũng rất thông minh và lịch lãm lại bảo: “Trên mặt đất có thể đã có đường. Nhưng cứ đi mãi thì rồi cũng lại không thành đường!”
Đường chỉ có ở những bàn chân có sức khám phá và sáng tạo. Và sức khám phá, sáng tạo ấy, không phải chỉ ở trong các trường Đại học, Cao đẳng. Đó là thông điệp của Bill Gates, Mark Zuckerberg và nhiều thiên tài khác. Họ đã đi trước chúng ta và đang chờ đợi chúng ta ở phía trước kia. Đừng bao giờ tuyệt vọng!…
See Translation

28 Comments

  1. Cần gì vào đại học. Với thực tế như bây giờ thì không cần học để lấy bằng mà chỉ cần mua bằng giả( khối quan dùng bằng giả cả bí thư ĐN, bộ trưởng …) rồi tham nhũng là giàu có. Học hành nghiêm túc ra trường cũng thất nghiệp, hay kiếm được việc làm cũng 4-5 triệu sống khổ cực.

  2. Các bậc cha mẹ hãy đọc bài này. Các cháu chưa toại nguyện với kết quả kỳ thi vừa qua chắc cũng vơi nỗi buồn và như tìm được chỗ dựa, được ấm lòng bởi bài này. Cảm ơn Nhà thơ.

  3. là người có con trai năm nay thi ĐH và con cũng ko chăm lắm tuy nhiên thường kết quả thi cũng ko tệ, hihi, em cảm ơn bác về cái bài rất đúng và rất hóm này, bác Trần Đăng Khoa yêu quý của (chúng) em

  4. Bài viết đã mở ra cho các em hs một cách nhìn rộng mở đầy lạc quan về sự học tập. Dẫn chứng vô cùng thực tế ,sinh động đầy sức thuyết phục. Cảm ơn nhà thơ TĐK đã giành cho các bạn trẻ lời khuyên ,lời động viên chí tình, chí nghĩa mà thiết thực. Điều tâm đắc nhất là ngay với cả những bạn toại nguyện vào đại học cũng phải hiểu nhiệm vụ học tập suốt đời chứ ko thỏa mãn ,tự bằng lòng.

  5. Tố Hữu có bằng cấp gì đâu nào mà danh vang khắp địa cầu. Lại làm Bộ Trưởng gì đó nữa mà

  6. Ý kiến của Trần Đăng Khoa lúc này rất cần thiết được nhiều cháu học sinh chia sẻ. Ngoài những gì TĐK nói, còn phải nói thêm một thực tế ở VN hiện nay giáo dục đại học đang trong giai đoạn khủng khoảng rất nghiêm trọng, trường đại học mở ra như nấm sau mưa, điều kiện đào tạo thấp kém, tuyển sinh đầu vào gần như buông lỏng, chất lượng đầu ra không kiểm soát được …đại học như một cái chợ, các trường thi nhau chào mời, sinh viên vay ngân hàng chính sách đi học, mất 4 năm đèn sách rốt cuộc là thất nghiệp hoặc làm cái việc mà chẳng liên quan gì đến học. Nguyên nhân của tình trạng đào tạo không gắn với sử dụng này đừng đổ lỗi tại cha mẹ và học sinh sính bằng cấp mà là cả xã hội: từ cơ quan công quyền đến các cơ quan truyền thông…thi nhau cổ vũ cho đại học theo kiểu phong trào! Bây giờ các cháu cần trở thành khách hàng thông minh và có cái nhìn thực tế hơn để quyết định !

  7. Con trai bé nhà chị học xong ĐH (khoa Kiến Trúc ) nhưng bỏ không lấy bằng ( vì hồi đó chả biết học gì thì thi Kiến Trúc , chứ không thích vẽ nhà ). Bây giờ cháu đã tự học thêm và làm công việc khác mà cháu thích .

  8. Tuyệt vọng đâu phải Tuyệt chiêu.
    Tuyệt nhiên ko phải là điều hay ho
    Tuyệt đối ko vì quá lo
    Vấp ngã đứng dậy nói to: Bình thường.
    Tuyệt vời phía trước con đường
    Tuổi trẻ tuyệt đối ko buông tay chèo…

  9. Bài viết của thầy vô cùng bổ ích và rất cần thiết cho tất cả các cháu học sinh đỗ vào đại học cũng như các cháu không đỗ vào đại học lúc này. Cảm ơn thầy ạ

  10. Chuẩn rồi ! Vấn đề là sống đúng là Con Người, nghĩa là có ích cho cộng đồng, cho xã hội. Từ đo, mỗi cá nhân sẽ biết cần nhìn thấy điểm mạnh điểm yếu của bản thân. Và tìm cho được cách thức phát huy tối đa điểm mạnh, hạn chế triệt để điểm yếu. Có vô vàn cách thức như vậy. Đại học chỉ là một cách thôi, không hẳn thích hợp với mọi người ! Bill Gate hiểu rằng mình cứ theo đại học, có thể mất một số thì giờ vàng ngọc của tuổi trẻ. Trần Đăng Khoa là tấm gương về tự đào luyện. Học cần mẫn từ nhiều nguồn, rồi cật lực làm việc. Tình yêu người lớn lao thôi thúc không được phép bỏ phí giây phút nào của đời ta …

  11. Không sao cả vì hông học thì là Tôn Thất Học nhưng học xong cũng dễ là. ..Tôn Thất Nghiệp lắm.

  12. Không sao vì không học là Tôn Thất Học nhưng học xong cũng vẫn Tôn Thất… Đó là Tôn Thất Học…

  13. TVT
    Thật là một bài viết sâu sắc và uyên bác..! Những lời tâm sự rất đúng đắn và đầy lòng Nhân hậu của bậc cha, anh chia sẻ với các thế hệ học sinh và tuổi trẻ..! – Tâm lòng nồng hậu và tâm sự chân tình này đặc biết hữu ích trong bối cảnh thực tiễn xã hội: “trước các vấn nạn hậu quả tồi tệ do sự nông cạn của tư tưởng học tập và chương trình giáo dục của VN còn đang tồn tại quá nhiều điều bất cập”…,! – Đối với tôi, thì bài viết này thực là “hết sức đáng trân trọng” và đáng học tập..! – Đó chính là lý do để tôi xin phép chia sẻ bài viết này tới mọi Người..! – Cảm ơn anh Trần Đăng Khoa..!

  14. xã hội góp phần rất lớn trong tương lai của các cháu.Ơ Đức trẻ em có rất nhiều sự lựa chọn ,miễn là các em có sự đam mê. Thật thương cảm cho các cháu.Bai viết của Anh rất có ý nghĩa và tình cảm sâu sắc.

  15. Chu Tran Dang Khoa oi rat hay. noi that vi hc con chi co tot nghiep thoi lop 9 ma lai tot nghiep lau nua.that su bang cuu chuong con cung khong thuoc.nhung van tho thi con cam thu cung duoc.nhung gi con biet duoc khong lien quan den sach vo ma lien quan den thuc te doi thuong.buong het va hy vong trong dau tranh khat khao manh liet khat vong vuon toi.con cam on Chu Tran Dang Khoa dac biet Chu nhe

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*